Sla links over

Hoofdinhoud

De evaluatie van een kerkdienst

de evaluatie van een kerkdienstmaandag 12 september 2011 14:15

En? Hoe was het in de kerk? Op een dergelijke vraag kun je uiteenlopende antwoorden verwachten. Ooit kreeg ik op mijn preek het commentaar: 'Mooi hoor, net een man!'.

Bij het evalueren van de zondagmorgendienst letten mensen op verschillende aspecten. Zo ken ik een vrouw die vooral let op de hoeveelheid mensen. Veel mensen is namelijk goed voor de collecteopbrengst! Anderen letten op de keuze van de liederen: te onbekend, te ingewikkelde melodie, het verkeerde genre. Weer anderen analyseren vooral de preek. Dat schijnt overigens een behoorlijk groot deel van de kerkgangers te zijn. ‘De dominee heeft het weer mooi gezegd’, het was ‘duidelijk’, of, kerkelijkNederland iserberucht om: ‘Ik heb wel iets gemist!’ Waarop dan een onderdeel van het evangelie volgt waarop iemand speciaal let: de zonde, de genade of gebed voor Israël.

Systematisch

Wat zou het mooi zijn als we de kerkdienst meer systematisch en zorgvuldig zouden evalueren. Vanuit een positieve sfeer van bemoediging. Waar zijn we dankbaar voor, wat kan de volgende keer beter? Als je goed evalueert, raak je bemoedigd en kun je goed verbeteren. Niet op impuls of incidentele kritiek, maar vanuit doordacht beleid. Als je echt evalueert, doe je dat vanuit de ‘waarden’ die je hooghoudt.

Evaluatie is terugblikken, liefst wat later in de week. Niet puur op emotie vlak na de dienst. Val een dominee niet lastig met negatief commentaar direct na afloop van de samenkomst. De man of vrouw heeft zijn of haar uiterste best gedaan, is op dat moment kwetsbaar. Het heeft iets onfatsoenlijks om dan meteen op hem af te stormen met jouw commentaar ‘vers van de lever’. Dikke kans dat het ook niet het gewenste resultaat heeft. In plaats van een zinvol gesprek, bezorg je de voorganger een dikke huid of slapeloze nachten.

Om iets goed te kunnen evalueren, moet je allereerst weten wat je wilt, in dit geval met een kerkdienst. Wat is je visie? Wat maakt een kerkdienst tot een geslaagde samenkomst? Ik vroeg het ooit een kerkenraad op een bezinningsdag. De vraag luidde: wat is voor jou een inspirerende kerkdienst, geef een voorbeeld. En ook: wat is voor jou beslist niet inspirerend? De antwoorden waren onthullend. Een keur aan aandachtspunten, voor een deel tegenstrijdig.

Verschillende lagen

Na het vaststellen van de visie op de kerkdienst, is het verstandig te onderscheiden in verschillende lagen. Allereerst is er de technische kant: liep alles goed en soepel? Werkte de geluidsapparatuur bijvoorbeeld? Liep de samenwerking tussen de verschillende medewerkers goed? Kleine schoonheidsfoutjes zijn niet altijd erg, iedereen maakt vergissingen, maar als de dienst van storende missers aan elkaar hangt, gaat de concentratie toch wel verloren.

Verder is er de inhoudelijke kant. Had de dienst een duidelijk focus? Waar ging het vanmorgen om? Sloten de liederen en gebeden en de prediking goed op elkaar aan? Of werd de kerkganger inhoudelijk voortdurend een andere kant op gestuurd? Bij het thema ’verwarring’ past dat misschien, maar over het algemeen is het toch beter om duidelijk te hebben waar de dienst over gaat.

Ten slotte kun je nog afsteken naar het diepere niveau: Heeft deze dienst mensen geholpen om meer van God te zien? ‘Sinds de dood van mijn man zegt het me allemaal niks meer, maar vanmorgen kon ik voor het eerst weer bidden’. Een dergelijk opmerking zegt duizend keer meer dan commentaar op het collectedoel of de keuze van een lied. Dit niveau kan overigens bereikt worden in een rommelig lopende viering, waarin van alles mis gaat. Het is de Geest, die waait. Dat kun je niet sturen of controleren of ‘regelen’. Je kunt er alleen om bidden.

Gemeentebreed

Betrek de breedte van de gemeente bij het nabespreken van een dienst. Niet alleen de oudere, wijze kerkenraadsleden, ook de jongeren. Niet alleen de mensen met een hoge opleiding, ook de mensen, die minder goed gebekt zijn. En denk ook aan de kinderen. Ingewikkeld genoeg, want niet iedereen heeft woorden voor wat hij vindt en beleeft. Het vergt goede luisteraars, die ook de lagen achter de woorden kunnen verstaan en niet alleen op zoek gaan naar bevestiging van hun eigen mening. Enquêtes zijn niet het geëigende middel. Vaak zijn de vragen te vaag. Soms vullen mensen ze extra eenzijdig in, om hun ‘tegengeluid’ aan te zetten.

Zoek naar goede vragen. ‘Hoe vindt u de kerkdienst?’ is veel te vaag. Probeer aan de hand van de visie die u als gemeente hebt op de eredienst vragen te bedenken, die het gesprek verhelderen en verdiepen.

Mogelijke gespreksvragen:

Rondom ‘God eren’:

  • Welk beeld van God zetten we neer in onze kerkdienst, bewust of onbewust? Achterliggend: wat willen we? Welke eenzijdigheden constateren we, bijvoorbeeld: God te eenzijdig mannelijk, therapeutisch, of juist oordelend en straffend?
  • Laten we zien en horen dat God Drie-enig is: God als Vader/ Schepper, Jezus Christus, de Heilige Geest? Een preek, waarin Jezus niet genoemd wordt: willen we dat?
  • Laat de ruimte waarin we samenkomen iets zien van Gods heerlijkheid? Of is het eerlijk gezegd een lelijk rommeltje? Kunnen we daar wat aan doen met de middelen die er zijn?

Rondom de gemeente:

  • Hoe kunnen we gemeenteleden helpen volop mee te doen in de dienst, of ze nu voorgaan of niet? Of nodigt de dienst uit tot passiviteit, slaap of wegdromen?
  • Wordt de gemeenschap versterkt?’

Rondom de generaties:

  • Komen de verschillende generaties aan bod in onze diensten?

Rondom de wereld om ons heen:

  • Is de boodschap relevant voor het leven van alledag?
  • Is de wereld in beeld, hoe dan?

Rondom gastvrijheid:

  • Houden we rekening met gasten?
  • Geven we gasten uitnodigend de ruimte?

Rondom samenwerking:

  • In hoeverre is het voorbereiden van onze diensten een gezamenlijke inspanning?

Stokpaardjes

‘God slaat met kromme stokken recht’. Dat is waar. Maar dat ontslaat ons niet van de verplichting de stok zo recht mogelijk te laten zijn. Daarom streven we naar kwaliteit, technisch en inhoudelijk. Voorgangers doen hun uiterste best een goede preek te leveren. We zoeken naar een samenhang tussen de verschillende onderdelen van de dienst. We proberen niet eenzijdig te worden in de thema’s. Niet altijd preken over bekering of over zonde, ook niet uitsluitend over ‘hoe je goed moet leven’. Daarom is het zo gek nog niet om een rooster te volgen waarin de hele Bijbel aan bod komt en niet alleen de stokpaardjes van de voorganger.

God, elkaar en de wereld

De gemeenteopbouwliteratuur spreekt over de drieslag: Woord, gemeenschap, dienst. Relatie met God, elkaar en de wereld. Deze drie aspecten horen ook thuis in de evaluatie van de diensten. Helpen de kerkdiensten mij dichter bij God te leven? Word ik uitgenodigd om werkelijk te horen naar zijn Woord? Zijn de kerkdiensten ontmoetingsplaatsen tussen broeders en zusters of lopen we langs elkaar heen, zonder groet, zonder betrokkenheid? En ten slotte: is de wereld in beeld of zijn we ‘tijdloos’? Gemeenteleden die lijden onder relatieproblematiek, crises in hun werk of pesten op school, die net de krant weer hebben gelezen over oorlogen en vluchtelingen, die weten van ziekte en dood: je kunt ze niet met een kluitje in het riet sturen of erger nog: erover zwijgen. We eren God, we steunen elkaar, en zoeken heil voor de wereld. De kerkdienst doet daarin mee.

Nynke Dijkstra- Algra
Projectmedewerker missionair werk en kerkgroei, Protestantse kerk in Nederland

Overgenomen uit IDEA 1-2009 (nu IDEAZ), magazine van MissieNederland over missionaire gemeenteopbouw. Kijk op www.missienederland.nl/ideaz voor een abonnement. 

Kernwoorden: Evaluatie, evalueren, kerkdienst

Labels
Gemeenteopbouw > Praktische organisatie > Kerkdienst

« Terug naar Home

Archief > 2011 > september