Sla links over

Hoofdinhoud

Leiderschap en eigenwaarde

Leiderschap en eigenwaardedinsdag 06 september 2011 15:24

'Waarom zijn veranderingensituaties en verschillen van mening in een kerk zo spannend en waarom raakt het ons zo? Omdat onze eigenwaarde in het geding is,' zegt Jaap Ketelaar.

Veranderingsprocessen, het functioneren van een predikant, onderlinge relaties, moreelethische standpunten en de stijl van de eredienst kunnen allemaal leiden tot heftige en emotionele gesprekken. Een paar voorbeelden:

  • Je wilt met de gemeente inspelen op veranderingen in de samenleving en sommigen hebben het gevoel dat je ze afdankt
  • Je geeft je mening over het niveau van preken in de gemeente en ze zetten je weg als negatieveling
  • Er is een evaluatie van het kringenwerk en opeens stappen twee echtparen boos op

Als leidinggevende is het zaak om je ervan bewust te zijn dat er meer speelt dan je in eerste instantie ziet. Net als bij een ijsberg, zit het grootste deel van waarmee je te maken hebt onder water.

Innerlijk theater

In zijn boek ‘Leiderschap ontraadseld’ 1 gaat Manfred Kets de Vries hierop in. Om boven water te krijgen wat er achter bepaald gedrag schuil gaat, is het van belang om het script van iemands ‘innerlijke theater’ te ontdekken, waarbij je als leider natuurlijk eerst naar jezelf kijkt. Hij raadt aan om op het gebied van relaties vijf tot zeven belangrijke episodes uit je verleden te onderzoeken, die of uitzonderlijk goed of uitzonderlijk slecht eindigden. Daarbij kun je de volgende vragen gebruiken:

  1. Wat was mijn wens in verband met deze relatie? Wat hoopte ik dat er zou gebeuren?
  2. Wat verwachtte ik van de reactie van de ander op mijn wens? Wat hoopte of vreesde ik ten diepste?
  3. Hoe heb ik daarop gereageerd, in gedrag of gevoelens?

Vaak blijkt daar dan een wens te zitten die al heel vroeg in ons leven aanwezig was en die ons nu nog bepaalt. Een leider die dit voor zichzelf helder heeft, daar gezond mee om leert gaan (‘schrijver van zijn eigen script’ wordt) en de vertaalslag naar anderen kan maken, is in staat grotere organisaties te leiden. Naast je IQ is dus je EQ (emotie quotiënt) minstens zo belangrijk.

Wie ben ik?

Wat is dan die wens die ons zo bepaalt? De in 1996 overleden katholieke priester Henri Nouwen zei dat wij ons hele leven antwoord proberen te geven op de vraag: ‘Wie ben ik?’ 2 Hierbij meten we elkaar en onszelf af aan de volgende vragen:

  • Kunnen ik en anderen wel of niet trots zijn op mijn prestaties? (Ik ben wat ik doe)
  • Praten ze goed of slecht over mij? (Ik ben wat anderen van me zeggen)
  • Heb ik een goede gezondheid, voldoende bezittingen en betekenisvolle relaties? Wat vind ik zelf en wat vinden anderen? (Ik ben wat ik heb)

Het antwoord op de fundamentele vraag ‘Wie ben ik?’, die ten diepste gaat over onze waarde als mens (‘Mag ik er zijn?’), zoeken wij dus in het voldoen aan voorwaarden. Als ik voldoe aan die voorwaarden, of in ieder geval beter scoor dan anderen, dan voel ik me goed en mag ik er zijn. Voldoe ik daaraan niet, of scoor ik minder, dan voel ik me minder waard en heb ik het gevoel dat ik er niet mag zijn. Uitspraken die te maken hebben met wat ik doe of heb, of hoe er over mij gesproken wordt, zijn dus heel gevaarlijk omdat ze aan mijn eigenwaarde gekoppeld zijn en de basis van mijn bestaan raken.

Bezorgde zielen

Peter Steinke vindt het dan ook niet verwonderlijk dat mensen zo heftig kunnen reageren in spannende tijden. In zijn boek Congregational leadership in anxious times 3 beschrijft hij dat wij mensen ‘bezorgde zielen’ zijn en eigenlijk is daar niets mis mee. Sterker nog, in onze hersenfuncties hebben wij een overlevingsmechanisme meegekregen dat ons doet (over)leven in spannende tijden. Hij wijst op de ‘amygdala’ die ons helpt door bepaalde situaties een emotionele waardering te geven en als zodanig in het geheugen vast te leggen. Hierdoor kunnen we toekomstige soortgelijke situaties gemakkelijker herkennen en gepast reageren (door bijvoorbeeld te vluchten of te vechten). We kunnen hier echter in doorslaan als wij niet ook onze ‘cortex’ inschakelen, ons vermogen om informatie te ontvangen, analyseren en interpreteren. Steinke geeft het voorbeeld dat hij als jongetje bijna gepakt was door een Duitse herdershond en nu nog schrikt en wil wegrennen als hij een herdershond ziet. Volgens hem is het zaak om de angst, die je niet kunt voorkomen, te onderscheiden en vervolgens kalm en vanaf een gepaste afstand te bepalen wat je doet. Hij noemt dit: gedifferentieerd optreden en wijst op het belang hiervan voor leiderschap, juist in angstige tijden.

Geliefde kinderen

Maar hoe kun je dan je kalmte bewaren als ze van alles zeggen en doen en je het gevoel hebt dat je bedreigd wordt? Dan is het van belang dat je als christen en leidinggevende weet dat jouw waarde Bijbels gezien niet gekoppeld is aan het voldoen aan voorwaarden of uiterlijke zaken. Nouwen noemt dat denken een leugen. Wie wij zijn wordt bepaald door de waarde die onze (her)Schepper ons toekent en dan zijn wij geliefde kinderen van God. 4 Ook Steinke geeft aan dat als God met ons is, wij onszelf niet hoeven te beschermen, dat zal onze Heer wel doen. 5 Voor wie zou ik bang moeten zijn, als ik weet wie ik in Christus ben? Vanuit deze rust kan ik in spannende situaties met kalmte kijken en luisteren naar wat er gebeurt en vervolgens inhoudelijk bepalen wat ik doe, gericht op de zaak. Mijn eigenwaarde is immers niet in het geding.

Jaap Ketelaar
Coördinator Gemeenteopbouw & Evangelisatie van de Evangelische Alliantie
Trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van Xpand

Overgenomen uit idea 4-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

1 Academic Service, 2007, pp 40-42
2 Zie drietal preken in de Crystal Cathedral van Robert Schuller, www.hourofpower.nl
3 The Alban Institute, 2006
4 Op basis van Mattheüs 3:27
5 Op basis van Psalm 27
 
Kernwoorden: Verandering, Zelfwaardering, Eigenwaarde
Labels
Gemeenteopbouw > Leiderschap > Coaching

« Terug naar Home

Archief > 2011 > september